Konya Tarihi Özellikleri: Bilinmesi Gerekenler

Konya tarihi kalıntıları onu Anadolu’nun en eski yerleşim yerlerinden birisi yapar. Konya 40813,52 km²’lik yüzölçümüne sahiptir. Konya M.Ö. 7000‘li yıllardan itibaren, insanlık tarihi açıdan önemli medeniyetlere sahne olmuştur. Oldukça zengin bir kültürün izlerini bağrında taşıyarak, Mevlana gibi yetiştirdiği İslam büyükleri ile gönülleri fethetmiştir. Tarihi ipek yolunun ticaret ve konaklama merkezi olarak adeta bir müze şehir kimliğine sahip olan istisna bir şehirdir. Türk tarihinin en eski ve kıymetli eserlerini sinesinde barındıran Konya, ayrıca bir gönül diyarıdır.

Alâeddin Köşkü’nün kalıntılarının XIX. yüzyıl sonundaki durumunu gösteren fotoğraf

Tarih Öncesi Çağ (M.Ö. 7000-M.Ö 5000)

Konya'nın Tarihi ile ilgili bir fotoğraf.
Çatalhöyük

Konya’da yerleşimin tarihi prehistorik (tarih öncesi) çağlara gitmektedir. M.Ö 6000-5000 yıllarında bölgede yerleşme merkezi kurulduğu araştırmalarla anlaşılmıştır. Eski çağlarda “İkonium” olarak isimlendirilmiştir. Bugüne kadar bulunmuş en eski ve en gelişmiş neolitik devir yerleşim merkezi olan Çatalhöyük Konya sınırları içindedir. Çatalhöyük ayrıca UNESCO Dünya Miras Listesinde yer almaktadır.

Neolitik Çağa ait yerleşimlerin Canhasan ve Erbaa’da; Kalkolitik Çağa ait yerleşimlerin Canhasan, Çatalhöyük; İlk Tunç Çağına ait yerleşimlerin Alaaddin Tepesi ve Karahöyük’te olduğu yapılan kazılarda ortaya çıkmıştır. Bu bakımdan Konya Anadolu’nun en eski yerleşim merkezlerinin bulunduğu bir ildir.

Konya Tarihi: Hitit Dönemi (M.Ö. 8. Yüzyıl)

Konya'nın Tarihi ile ilgili bir fotoğraf.
İvriz Kaya Anıtı

Karahöyük ve Ereğli’de yapılan araştırmalar Hitit döneminde de yörede yerleşim olduğunu göstermiştir.  M.Ö. XIII. yüzyılda Hititler yöreye egemen olmuştur. Eflatunpınar ve Ereğli’deki kaya kabartmaları da bu dönemden günümüze kadar ulaşmıştır. Hititlerin ardından yöre Friglerin ve Kimmerlerin egemenliğine girmiştir. M.Ö. VII. yüzyılda Lydialıların, M.Ö. VI. yüzyılda Perslerin egemenliğindeki yöre, Kapadokya Satraplığının sınırları içerisinde kalmıştır.

Büyük İskender’in Pers Devletini Anadolu’da ortadan kaldırması ile birlikte M.Ö. 334’te Makedonya Krallığına bağlanmıştır. Konya yöresi M.Ö. I. yüzyılda Pontus yönetiminde kalmıştır. Daha sonraları ise Pontus ve Romalılar arasında zaman zaman el değiştirmiştir. M.S. VII. yüzyılın başlarında Sasaniler ve yüzyılın ortasında Araplar kısa süreli de olsa yöreye hâkim olmuşlardır.

Konya Tarihi: Roma Dönemi (M.Ö. 1. Yüzyıl)

Konya'nın Tarihi ile ilgili bir fotoğraf.
Roma Dönemi St Peter’s Basilica

Anadolu ve Suriye topraklarında büyük bir imparatorluk kuran Hititler Konya’ya da hakim olmuşlardır. Hititler’den sonra Friglerin egemenliğine giren Konya (Kavania) daha sonra ise LidyalılarPersler ve Büyük İskender’in istilalarına uğramıştır. Sonraları Anadolu’da Roma hakimiyeti sağlanınca Konya (İconiumolarak varlığını korumuştur.

Önemini Roma ve Bizans dönemleri boyunca korumuş olan şehir, Hıristiyanlığın ilk yıllarında dini bir merkez hüviyeti de kazanmıştır. Aziz Paul Anadolu’daki dinî seyahatleri sırasında Konya’ya da uğramıştır.

Konya Tarihi: Anadolu Selçuklu Dönemi (1077-1307)

Konya'nın Tarihi ile ilgili bir fotoğraf.
Konya Kalesi’ne ait çift başlı kartal figürlü taş kabartma

Konya’nın 1071 Malazgirt savaşından sonra Selçuklu Türklerinin eline geçmesiyle (1076-1080) kurulan Anadolu Selçukluları Devletinin Başkentliği (1096-1277) döneminde Kültür ve Sanatta altın çağını yaşar. Devrin ünlü bilginleri, filozofları, şairleri, mutasavvıfları, hoca, musikişinas ve diğer sanatkârlarını bağrında toplamıştır. Örnek olarak:

  • Bahaeddin Veled
  • Mevlânâ Celâleddin Rûmî
  • Kadı Burhâneddin
  • Kadı Sirâceddin el-Urmevî
  • Sadreddin Konevi
  • Şehâbeddin Sühreverdî gibi bilginler
  • Muhyiddin İbnü’l-Arabî gibi mutasavvıflar

Konya’da yerleşmişler, verdikleri eserlerle şehri bir kültür merkezi haline getirmişlerdir. Bilhassa Hz. Mevlâna fikir ve felsefesi ile insanlığı aydınlatmış Mesnevi, Divan-ı Kebir gibi eserleri ile de bu etki halen devam etmektedir. Yine Nasreddin Hoca da güldüren ve düşündüren fıkraları ile Konya’nın kültür ve sosyal hayatının gelişmesinde asırlardır devam eden bir bilge kişidir. Selçuklular dönemi Konya’sında kütüphaneler açılmıştır. Bu dönemde:

  • Tarih
  • Edebiyat
  • Felsefe
  • Sanat
  • Tıp
  • Kozmoğrafya
  • Hukuk
  • Din

alanında büyük tarihi ve kültürel atılımlar yapılmıştır. Buna bağlı olarak

  • Medreseler
  • Camiiler
  • Kütüphaneler
  • Türbeler
  • Çeşmeler
  • Kaleler
  • Hanlar
  • Hamamlar
  • Çarşı ve bedestenler
  • Köprüler
  • Saraylar

gibi bir çok mimari yapı yapılmıştır. Ve bunların bir kısmı halen günümüzde varlığını sürdürmektedir.

KonyaTarihi: Karamanoğulları Dönemi (1307-1465)

Şeyh Osman Rumi Türbesi

Konya da Karamanoğulları (1277) devrinde de bilim ve kültür alanındaki gelişmeler devam etmiştir. Ulu Arif Çelebi ve oğulları Adil ve Alim Çelebiler ile Ahmet Eflâkî ve Sarı Yakup gibi bilgin ve Mutasavvıflar yetişmiştir. Karamanoğulları devrine ait tarihî ve kültürel eserler şunlardır:

  • Ali Gav Zaviye ve Türbesi
  • Kadı Mürsel Zaviye ve Türbesi
  • Ebu İshak Kazeruni Zaviyesi
  • Hasbey Dar-ül Huffazı
  • Meram Hasbey Mescidi
  • Şeyh Osman Rûmi Türbesi
  • Ali Efendi Muallimhanesi
  • Nasuh Bey Dar-ül Huffaz
  • Turgutoğulları Türbesi
  • Kalenderhane Türbesi
  • Tursunoğlu Camii ve Türbesi
  • Burhaneddin Fakih Türbesi
  • Siyavuş Veli Türbesi

Konya Tarihi: Osmanlı Dönemi (1465-1923)

Konya iç kalesini gösteren XVI. yüzyılın ilk yarısına ait bir minyatür (Matrakçı Nasuh, Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irâkeyn, İÜ Ktp., nr. 5964, vr. 17a)

Osmanlının Konya üzerindeki hakimiyeti 1467 yılında başlar. Doğu seferlerine çıkan Osmanlı Sultanlarından Yavuz Sultan Selim, Kanunî Sultan Süleyman ve II. Murat’ın uğrak yeridir. İlim, kültür ve sanat hareketleri kesintisiz devam eder. Ünlü şairler, bilginler, tarihçi ve filozofların toplandığı merkez halindedir. Bu dönemde de mimarî yönden:

  • Camiiler
  • Çeşmeler
  • Medreseler v.s.

eserler meydana getirilir. Konya İl Halk Kütüphanesi de 1910 yılında ilk defa Milli Kütüphane adı ile bu dönemde kurulmuştur.

Osmanlının son döneminde Tanzimat hareketiyle Konya’da da yenileşmeler başlamış Medreselerin yanında İlkokullar (İptidai), Öğretmen Okulu (Darülmualimin) ve Ortaokul (Rüştiye) açılmıştır. İlk Lise (idadi) 1889 yılında açılmıştır. Sonrasında ise yine aynı yıllarda Konya Sanat Okulu da Vali Ferit Paşa tarafından hizmete açılmıştır. 1900 yılında Konya’daki medrese sayısı ilçeler dahil 530‘a ulaşmıştır.

Cumhuriyet Dönemi (1923-∞)

Mevlana Külliyesi

29 Ekim 1923 yılında Cumhuriyetin ilanı ile eskilere ilave yeni okullar açılmıştır. Bu sayede yeni gazete ve dergiler yayınlanmaya başlanır. Yurt genelinde olduğu gibi Konya’da da İlk, orta, Lise ve Yüksek Öğretim devlet yönetimine geçmiştir. Okul yapma ve okuma seferberliğine başlanılarak öğretmen yetiştiren okullar ile teknik ve sanat okulları yapılmıştır. Yüksekokullar memleketin ihtiyacına göre yenilenerek çoğaltılmıştır. Kültür Bakanlığının kurulması ile kütüphaneler ve müzeler, Kültür ve Tabiat Varlıklarımızın korunması 2863 ve değişik 3386 Sayılı “Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurumu” çerçevesinde Kültür Bakanlığının denetimine verilmiştir. Tüm illerde Bakanlığı temsil edecek İl Kültür Müdürlükleri teşkilatlandırılarak Cumhuriyet dönemi kültür ve sanat hareketleri sistematik hale getirilmiştir.

Bu yazımda sizlere Konya tarihi hakkında bilgi vermeye çalıştım. Buraya kadar okuduğunuz için teşekkür ederim. Daha fazla tarihi içeriğe ulaşmak için buraya tıklayarak sitemizin tarih kategorisine ulaşabilirsiniz. Ve Hatay ile ilgili kültürel, coğrafi özellikleri, yöresel lezzetleri ve gezilecek yerler ile ilgili yazılara ulaşmak için diğer yazılarımı okuyabilirsiniz.


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir