Hatay Tarihi: Mistik Kent

Hatay, Anadolu’nun en eski yerleşim merkezlerinden biridir. Ve bu yönüyle önemli bir yere sahiptir. Yöredeki Hatay tarihi yaşam bulgularına, M.Ö. 100.000 ile 40.000‘lere uzanır. Elde edilen buluntular; bölgenin orta paleolitik, neolotik, kalkolit dönemlerde ve tunç çağında yaygın bir yerleşim yeri olarak kullanıldığını göstermektedir.

İlk olarak Amik Ovası´nda; Çatalhöyük, Tel Tainat, Tel Cüdeyde ve Tel Atçana’da ilk Tunç Çağı yerleşmeleri tespit edilmiştir. Ve bunların üzerinde mimari kalıntılara da rastlanmıştır. Kalıntılar, bu yerleşmelerde beylikler biçiminde yaşandığının ipuçlarını vermektedir.

Hatay Tarihi

Hatay Tarihi: İlk Çağ ve Hitit Dönemi

Hatay Tarihi, Hititler'e ait bir resim.
Hititler

Hatay tarihinde yer alan, İlk Tunç Çağından itibaren Amik Ovası’nda kurulan beylikler sırasıyla;

  • Akat Beyliği: ilk Tunç Çağından itibaren M.Ö. 1800-1600 yılları arasında Yamhad Krallığına bağlı bir beyliğin sınırları içerisinde yer almıştır.
  • Hitit İmparatoru I. Şuppiluliuma döneminde tekrar Hitit egemenliğine girmiştir. Bu durum M.Ö. 13. yüzyıla kadar devam etmiştir.
  • Hitit İmparatorluğu’nun M.Ö. 1200 yıllarında parçalanmasından sonra Sami-Aramiler tarafından “Hattena” adıyla bir Geç Hitit Krallığı kurulmuştur. Hattena Krallığı M.Ö. 9. yy’da Asurluların, daha sonra da Urartuların egemenliğinde yaşamını sürdürmüştür.

Hatay Tarihi: Pers ve Büyük İskender Dönemi

Hatay Tarihi, Pers İmparatorluğunun haritası.
Pers İmparatorluğu

M.Ö. 6. yüzyılın ortalarından itibaren Hatay yöresi, Pers İmparatorluğuna bağlı olan Kilikya Satraplığı’nın içinde yer almıştır. Bu sebeple de Pers İmparatorluğu’na belli bir miktarda vergi ödemiştir. M.Ö. 333 yılında Büyük İskender ile Pers İmparatoru III. Dareios’un orduları İssos kenti civarında savaştılar. Bu savaş sonucunda Büyük İskender, Pers ordusunu ağır bir yenilgiye uğrattı.

Myriandros’un (bugünkü İskenderun) adını değiştirerek Aleksadria adını vermiş ve bölge kısa bir süre Makedon hâkimiyetine girmiştir. Büyük İskender’in M.Ö. 323 yılında ölümünden sonra komutanlarından Seleucus I. Nicator iktidar mücadelesini kazanarak Seleukoslar dönemini başlatmıştır. M.Ö. 300 yılında Seleucia Pieria ve ardından Antiacheia (Antakya) kentleri kurulmuştur.

Hatay Tarihi: Roma İmparatorluğu Dönemi

Hatay Tarihi, Jül Sezar'ın suikasti.
Jül Sezar Suikasti – Roma İmparatorluğu

M.Ö. 64 yılında Antakya serbest şehir statüsü ile Roma İmparatorluğuna katıldı ve imparatorluğun Suriye Eyaletinin başkenti oldu. M.S. 1. yüzyılın ilk yarısında ortaya çıkan Hristiyanlık, Kudüs dışında ilk defa Antakya’da yayıldı. Hz. İsa’ya inananlara ilk defa Antakya’da “Hristiyan” adı verildi. Hatay tarihinde, M.S. II. yüzyılda Antakya; Roma ve İskenderiye’den sonra 200.000–300.000 nüfusu ile imparatorluğun üçüncü büyük metropoliti durumunda idi.

Şehrin başlıca gelir ve zenginlik kaynağı ticaret ve ihracat idi. Şehir; saraylara, köşklere, heykellere, suyollarına, hipodroma, hamamlara ve hatta kanalizasyon sistemine sahipti. 395 yılında Roma İmparatorluğu ikiye bölündü. Doğu Roma (Bizans) sınırları içinde kalan Antakya 638’de İslam orduları kumandanı Ebu Ubeyde İbn’ül Cerrah tarafından fethedildi. Emeviler döneminde (661-750) Antakya Halep’e bağlandı. Ardından Hatay bölgesi Abbasiler, Tolunoğulları ve İkşitlerin eline geçti.

Hamdanoğulları ve Selçuklu Dönemi

Büyük Selçuklu Devleti'nin haritası.
Büyük Selçuklu Devleti

944 yılında Kuzey Suriye’de Antakya’yı da içine alan Hamdanoğulları Devleti kuruldu. 967-969 yıllarında Hamdanilerle Bizanslılar arasında şiddetli çatışmalar oldu. Sonunda Antakya Bizans kuşatmasına 969 yılına kadar dayanabildi. Antakya Bizans İmparatoru Nikephorus Phokas’ın kumandanlarından Mikhail Burtzes tarafından zaptedildi.

 Hatay tarihinde, 9. ve 10. yüzyıllarda Antakya ve civarına çok sayıda Türk nüfusu gelerek yerleşmeye başladı. Bunda doğudaki Selçuklu varlığının büyük etkisi vardı. Sultan Melikşah döneminde (1072-1092), Kutalmışoğlu Süleyman Bey 1074 yılında önce Halep’i daha sonra Antakya’yı kuşattı. Vali İsaakios Komnenos 20.000 altın karşılığında barış yaparak kuşatmayı kaldırttı.

1084 yılında Antakya Askeri Valisi Philaretes Urfa’ya gidince kötü yönetim ve baskıdan bıkan halk bunu fırsat bilip İznik’te bulunan Süleyman Beyi kente davet etti. Bunun üzerine Kuzey Suriye’ye bir sefer düzenleyen Kutalmışoğlu Süleyman Bey 12 Aralık 1084’te Antakya’ya girdi. Süleyman Bey, Filistin Selçuklu hükümdarı Sultan Melikşah’ın kardeşi Dımışk Meliki Sultan Tutuş arasında Halep yakınında yapılan savaşı kaybetti ve öldü. Antakya Selçuklu Meliki Sultan Tutuş’un hâkimiyetine girdi.

Haçlılar ve Baybars Han Dönemi

 Memlükler tarihi yapı.
Memlûkler

1097 yılında Anadolu’dan Çukurova’ya gelerek İskenderun’u alan Haçlı orduları 21 Ekim 1097’de Antakya’yı kuşattı. Uzun süren bir kuşatma sonunda 1098’de Antakya Haçlılar tarafından zapt edildi. 1. ve 2. Haçlı seferleri sırasında Suriye Bizanslıların elinden çıktı, bölgeyi mahalli Müslüman Beyliklerle Latinler paylaştı.

Antakya’da Kudüs’e bağlı olan Dükalık (Antakya Prensliği veya Antakya Kontluğu) kuruldu. 1268 yılında yöreye gelen Baybars komutasındaki Memlûk ordusu Antakya’yı kuşattı ve 18 Mayıs 1268 günü yapılan hücumla şehre girildi. Memlûkların 1268’de gelişleri ile 171 yıl süren Antakya Haçlı Prensliği sona erdi. Baybars’ın hükümdarlığı zamanında bölgede Türkmenlerin göç ve yerleşimleri yoğun olarak gerçekleşti.

Hatay Tarihi: Osmanlı Dönemi

Osmanlı Ordusunun Sefere Çıkış Merasimi ile ilgili minyatür.
Osmanlı Ordusunun Sefere Çıkış Merasimi

14. ve 15. yüzyıllarda Halep, Antep ve Antakya bölgesine göç eden Türkmen boylarının başında Avşarlar ve Bayatlar geliyordu. Kuzey Suriye Avşarlarından olan Gündüzoğulları Amik Ovası’nda, Köpekoğulları Antep’te ve Özeroğulları Dörtyol çevresinde yaşamaktaydı.

Antakya ve çevresi 1516 yılında Yavuz Sultan Selim’in Mısır seferi sırasında Osmanlı hâkimiyetine girdi. Osmanlı yönetiminde Antakya, Halep eyaletine bağlı bir sancak ve bu sancağın merkezi idi. Sancak beyi tarafından yönetiliyor idi. Zaman içinde yapılan düzenleme ile Antakya kaza statüsüne getirilerek, Şam Beylerbeyliğine bağlı olarak yönetildi.    


Kanuni Sultan Süleyman Tebriz seferi dönüşü Aralık 1535’te Antakya-İskenderun üzerinden Adana’ya geçmiş; daha sonraki yıllarda 1548-1549 kışını geçirdiği Halep’te iken yaptığı gezilerin birinde Antakya’ya tekrar uğramıştır. Kanuni Sultan Süleyman’ın buyruğuyla Belen‘de cami, han, hamam ve imaret yapıldı.

1832’de Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa‘nın oğlu İbrahim Paşa Suriye’yi fethederek Osmanlı ordusu ile 28 Temmuz 1832 günü Belen Boğazında (Belen Geçidi) yaptığı savaşı kazanarak, Adana’ya doğru ilerledi. 1839’da Osmanlılar bölgeyi Halep’e kadar geri aldılar.

Birinci Dünya Savaşı ve Cumhuriyet Dönemi

Hatay Valilik Binası
Hatay Valilik Binası

Hatay tarihinde, Tanzimat’ın ilanıyla Antakya ve çevresinde idari yapılanmada yeni düzenlemeler gerçekleştirildi. Antakya Sancağında, Kaymakamlık ihdas edilerek çevresiyle birlikte Halep eyaletine:

  • Şeyhülhadid
  • Kuseyr
  • Karamurt
  • Süveydiye
  • Altunözü
  • Cebel-i Akra- namı diğer Ordu

Adana eyaletine:

  • Payas kazası
  • Uzeyr
  • Belen Sancakları çevresiyle birlikte
  • Bakras nahiyesi
  • İskenderun
  • Nahiye-i Arsuz

1. Dünya Savaşı’ndan sonra Fransızlar tarafından işgal edilen bölge, 18 yıl Fransızların egemenliğinde kalmıştır. Yayladağı, 1938’de kurulan Hatay Devleti sınırları içine kaldı. Hatay Devleti’nin de 7 Temmuz 1939’da Anavatana katılmasıyla, Türkiye sınırlarına dâhil oldu. Aynı yıl Hatay, iline bağlı ilçe konumuna getirilmiştir.

Bu yazımda sizlere Hatay tarihi hakkında bilgi vermeye çalıştım. Buraya kadar okuduğunuz için teşekkür ederim. Daha fazla tarihi içeriğe ulaşmak için buraya tıklayarak sitemizin tarih kategorisine ulaşabilirsiniz. Ve Hatay ile ilgili kültürel ve yöresel lezzetleri ile ilgili yazılara ulaşmak için diğer yazılarımı okuyabilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir